Foto's

Luisteraars,

het is vakantietijd en dan worden er volop foto's genomen. Met die digitale camera's van tegenwoordig is fotograferen heel gemakkelijk. Er kan eigenlijk niets mis gaan. Iedere foto is geslaagd. En de prentjes die u hebt gemaakt kunt u vooraf bekijken voor u ze laat afdrukken. Zo komen er nooit mislukkingen in beeld.

Als ze afgedrukt zijn komt het ogenblik om van de foto's te genieten. In het plezier wil je ook familie en vrienden laten delen. "Moet je eens kijken wat een leuke foto…" - en dan verschijnt een hele stapel foto's die we gaan bekijken. Omdat ik u, luisteraar, ook een beetje als vriend beschouw wil ik u ook wat van mijn foto's laten zien. Ik heb hier een stapeltje voor mij liggen en dan neem ik de bovenste er af, die houd ik dan voor de camera zodat u hem ook kan zien.

Zo, deze, eh…, waar is hier de tvcamera? …O, die is er niet. Jammer. Nou ja, jammer, dit is radio.We gaan er gewoon mee door. Ik vertel u wel wat op de foto's staat.

Hier de eerste. De stoep of het bordes voor een restaurant. Het woord restaurant is boven de ingang goed te lezen. Op de bovenste tree voor het restaurant staat iemand. Op een beetje ongemakkelijke manier, wijdbeens, gedraaid. Om beter op de foto te komen had de fotograaf die man moeten vragen gewoon recht voor de ingang te gaan staan.

Ja, die fotograaf ben ik en de persoon op de foto is mijn broer en het restaurant heet Capitol en staat in Seatle, in het noordwesten van de Verenigde Staten. Bij die vreemde foto hoort natuurlijk een verhaal.

We waren daar uitgenodigd op een feestje. Ik liep nog buiten, nam wat foto's. Mijn broer was al binnen, werd ontvangen met een glas wijn en stak een sigaretje op. Onmiddellijk schoot een portier op hem af. "Excuse me, Sir. Het is niet toegestaan om in het restaurant te roken." Het verhaal speelt al een paar jaar geleden, maar u begrijpt, in Nederland is het nu actueel. De portier maakt een gebaar naar het bordes. Buiten mag wel worden gerookt.

Niet zodra staat mijn broer daar buiten, rokend en met het glas wijn in de hand, ogenblikkelijk schiet de portier weer toe. "Excuse me, Sir. Buiten het restaurant mag geen sterke drank worden gebruikt."

Daar staat hij dan, de rokende drinker: wijdbeens over de brede drempel die binnen en buiten van elkaar scheidt. In de ene hand een sigaret, in de andere een glas wijn. Het hoofd buigt soepel van de een naar de andere kant, al naar gelang een trekje wordt genomen of een slokje.

Voor de volgende foto gaan we vanuit Amerika even naar de andere kant van de wereld. Odessa, havenstad aan de Zwarte Zee. Na het loskomen uit het wurgende Sovjet verband doet heel Oekraïne er alles aan om haar oude allure terug te vinden. In Odessa is een indrukwekkende reeks restauraties gaande. De puinhopen van de grote gebouwen worden in oude glorie hersteld. Het Opera en Ballet Theater, het Archeologisch Museum en de schitterende hotels langs de Boulevard. De beroemde Potemkin-trappen uit de film van Eisenstein.

En de Synagoge. Want ondanks de gruwelijke slachting in de Tweede Wereldoorlog onder de Joden en de moeilijke Sovjet-tijd bloeit het Joods religieuze leven weer op. Maar wat ik u nu laat zien is niet een foto van de synagoge of van een van de prachtige gebouwen, maar van een straatje in de Moldavanka, de oude Jodenwijk van Odessa. Kijk, dit plaatje voert je terug naar een eeuw geleden. Toen beheersten Joden het economisch en het culturele leven van Odessa. Maar de Joden vormden evenzeer een deel van het proletariaat. De mensen leefden dicht opeen in kleine huizen. Zo'n straatje als ik nu op de foto laat zien, daar speelden de verhalen van Isaac Babel zich af. Kijk eens naar deze foto die ik vorige maand heb genomen. Let even niet op dat ouwe autootje, daar zou een paard en wagen moeten staan. Maar kijk naar die tegen elkaar scheefgezakte huizen, het wasgoed dat te drogen hangt aan een lijn over de straat gespannen. Een wastobbe op een krukje. Wat losse planken tegen een gevel. Zo is het nu, zo was het toen. Hier was Benja Krik, hoofdpersoon uit verhalen van Babel, de koning van de onderwereld.

Nou nog één foto, meer tijd is er niet. Op deze manier foto's bekijken kost nu eenmaal wat meer tijd. Ik laat u nu een zandstrand zien. Op een panoramafoto. Links ziet u nog even de zee met een branding en helemaal rechts is een begin van duinen. In de lucht tientallen vogels. Daartussen een immens breed strand. Het meest opvallend is dat er geen mens te zien is. Waar zou ik die foto genomen hebben? Zweden? Portugal? De oostkust van Australië? Dit is in geen geval het overbevolkte Nederland.

Toch wel. Schiermonnikoog in een zomermaand. Ruimte en rust. Misschien iets minder zon dan u lief is. Maar verderweg op vakantie hoef je toch niet te gaan om rust te vinden.

Zo we hebben samen wat van mijn foto's bekeken. U zag ze wel niet, maar ik had wat te vertellen. Daar gaat het dan ook om als we fotograferen. De herinnering, een emotie, een verhaal. Het plaatje van de foto is niet de werkelijkheid, maar het helpt die werkelijkheid weer te beleven. Radio is daarvoor voldoende, televisie is niet echt nodig.

19 juli 2008