De pedagogische tik

Hebt u wel eens “een pak voor de broek” gehad, of een “draai om de oren”?

Als deze uitdrukkingen in uw oren net zo vertrouwd klinken als in de mijne, dan zult u ook wel groot geworden zijn met dit handzame opvoedingsmiddel. Een tik was efficiënter dan een donderpreek. Voor preken en gesprekken hadden onze ouders vroeger trouwens helemaal geen tijd.

Inmiddels zijn de tijden veranderd en is de pedagogische tik verboden. En dat is goed, want slaan loopt letterlijk en figuurlijk gemakkelijk uit de hand.

Een voorval op de ULO waar ik destijds onderwijs genoot, (nou ja, genoot…) steigert tot op de dag van vandaag als een nachtmerrie door mijn geheugen. In onze klas zat de zoon van het Hoofd der School, zoals die functie toen duidelijk en deftig werd aangeduid. Op een kwade dag kende deze jongen zijn les niet goed. Het kan ook zijn dat hij zijn lesje wel geleerd had, maar volledig dichtsloeg in het bijzijn van zijn cynische en autoritaire vader. Hoe het zij, ineens begon die vader zijn zoon links en rechts om zijn oren te meppen. En niet zomaar een paar tikjes, hij sloeg hem keihard het hele lokaal door. Wij in de klas keken ademloos en angstig toe. Wat gebeurde hier? Wat bezielde die vader? Waarom was die man zo buiten zichzelf, dat hij zijn zoon in het openbaar zo vernederde? Misschien voldeed de zoon niet aan hooggestemde verwachtingen. Diezelfde vader verplichtte ons wel te zwaaien naar zijn andere zoon die piloot was en van tijd tot tijd met een vliegtuigje boven het schoolplein cirkelde. Zo hoog zou onze wat moeilijk lerende klasgenoot het wel niet schoppen. Misschien uitte die vader die teleurstelling in machteloze en vooral liefdeloze woede.

U voelt wel, dit heeft niets meer met opvoedkunde te maken. Dit was razernij van een vader die bezig was zijn zoon blijvend te beschadigen in plaats van voor het leven op te voeden. In ieder geval stond het in geen enkele verhouding tot de pedagogische tik waar ik het in het begin over had.

Ik kom op dit onderwerp omdat een predikant uit Amersfoort nu juist die pedagogische tik aan het propageren is. Hij vindt dat een klap op de “zachte kussentjes” moet kunnen. Hij denkt zelfs te weten dat de Schepper die kussentjes speciaal heeft aangebracht om de klappen in ontvangst te nemen. Die dominee hanteert de roede ook bij zijn eigen kinderen. Ik las dat hij nu is aangeklaagd vanwege opruiing en mishandeling.

Een beetje overdreven, dacht ik in eerste instantie.

Maar toen hoorde ik wat die man echt bezielde. Hij wil het slaan tot een regel maken. Je moet al beginnen op de commode, hoorde ik hem zeggen. Want daar toont het kind zijn eerste halsstarrigheid. Als je niet slaat, zo luidt zijn opvatting, schiet je als opvoeder tekort.

En bleef het nu nog maar bij een corrigerende tik... Maar hij riep in zijn preken op tot flink doorslaan, ook als het kind in huilen uitbarstte. Je moet zelfs doorslaan, vindt hij, tot de wil van het kind gebroken is. Toen brak bij mij de klomp. Hier gaat het niet over opvoeden, dit is een vorm van lichamelijke en geestelijke mishandeling.

Bij Pauw en Witteman aan tafel probeerde hij het allemaal een beetje af te zwakken. Hij bedoelde het genuanceerder en hij sloeg nooit uit boosheid, zei hij. Daar geloof ik niets van. Toen hem in dat praatprogramma het vuur na aan de schenen werd gelegd, zag je hem boos worden. Ik dacht nog: Jongens, kijk uit, straks gaat hij slaan.

Een rare man, die niet door heeft hoe groot zijn verantwoordelijkheid is naar mensen die in de kerk onder zijn gehoor zitten. Hij heeft in de bijbel een tekst gevonden, die luidt: “Wie zijn kind liefheeft, spaart de roede niet” en dat wil hij in de meest letterlijke zin in de praktijk brengen. Met de bijbel in de hand - trouwens ook met de koran - lijk je alle kanten op te kunnen, tenminste als je niet goed kunt lezen en interpreteren. “De bijbel laten buikspreken”, heet dat. Je kunt er alles uithalen wat in jouw straatje te pas komt, zelfs een pak slaag.

Om ons te vrijwaren van dit soort onbijbelse praktijken is het goed dat er in Nederland een verbod is op slaan, ook al gaat het om een goedbedoelde pedagogische tik. Het begint met een corrigerend klapje en het eindigt met een vernederend en traumatiserend pak rammel. Opvoeders moeten daar niet aan beginnen.

Er wordt al genoeg geslagen in de wereld: vuistslagen tussen supporters van rivaliserende voetbalclubs, stokslagen voor meisjes die een spijkerbroek aantrekken, of hun hoofddoek afdoen, pooiers die hun animeermeisjes slaan totdat die doen wat ze moeten doen, politieagenten die de knuppel trekken om onhandelbare jongeren in het gareel te houden…

Ik kan u verzekeren dat het niet werkt. Ja, het werkt wel, maar alleen verhardend.

Daarom zou ik met de dichter Adriaan Roland Holst willen zeggen: “Laten we zacht zijn voor elkander, kind”. Ook dit citaat is een beetje uit z’n verband gerukt, maar het kan tenminste niet gebruikt worden om anderen lichamelijke of geestelijke letsel toe te brengen.

Handen thuis dus, behalve als je ze wilt gebruiken om te dienen, te troosten of lief te hebben.