Augusto Boal

Ik mocht in 1986 naar een meerdaagse workshop van de theatermaker Augusto Boal. Ik logeerde in Chinatown, Manhattan, New York. De meerdaagse workshop werd gegeven in een nog niet door yuppie´s ingenomen Tribeca district.

Boal was bekend van onder meer het “Theater of the Oppressed”, oftewel het Theater der Onderdrukten. Een educatieve theater methode, die de onderdrukte mens kan veranderen van toeschouwer in deelnemer. Het lot in eigen handen nemen door middel van analyse van de onderdrukkende structuren. De structurele muren neerhalen, waarna er een voorwaarde voor vrijheid ontstaat ten dienste van de individuele verandering. Het systeem moest worden aangepakt, de instituties ontmaskert en vervolgens ontmanteld.

Augusto Boal ontwierp ook het Forum Theater, een inspring/meespeel theater, waarin de toeschouwer acteur kan worden door in te grijpen in de gespeelde scènes. Nieuw gedrag wordt geoefend, een wezenlijke verandering van de machtsverhouding is het uiteindelijke doel.

Tijdens de workshop zaten we aan de voeten van de meester. Augusto Boal vertelde over zijn ideeën, liet ons oefeningen doen, oude bekende oefeningen uit zijn boeken en ook nieuwe oefeningen, nog niet gepubliceerd. We waren de eersten met wie hij deze nieuwe oefeningen uitgeprobeerde. We voelden ons vereerd. We werden onderdeel van de magie van de leermeester.

Boal betoverde ons met zijn stem, zijn bewegingen, zijn inzichten en zijn oefeningen. In een van de nabesprekingen trokken vrij onverwacht twee mannen behoorlijk van leer. Ze vonden de oefeningen en de onderliggende theorie wel interessant, maar…. het week allemaal toch wel wat af van de het eerst aanpakken van de structuren, het eerst omverhalen van de onderdrukkende, kapitalistische instituties. De toon van de twee mannen werd een beetje vijandig, verwijtend. Het was alsof ze zeiden, dat deze Augusto Boal zich moest schamen, omdat hij niets begreep van de inzichten en wijze woorden van de meester zelf, van de echte goeroe. Wie dacht deze nieuwlichter wel dat hij was, om zo met de waarheden van de Augusto Boal om te gaan.

Plotseling vielen de twee fundamentalistische Boal aanhangers stil. Plots waren hun hoofden zo rood als een rode biet. Plots beseften ze dat ze Boal verweten niets van Boal te snappen. Dat Boal niet trouw was aan zijn eigen geloofsleer. Dat hun vorm van de Boal religie de enig ware was.

Augusto Boal werd eigenlijk verweten, dat hij was blijven denken, dat hij tot andere inzichten was gekomen. Dat hij op sommige punten zijn mening had gewijzigd. En nogal ingrijpend ook. Niet langer alleen maar de onderdrukkende structuur te lijf, maar ook de onderdrukking, die we onszelf aandoen. Boal noemt dat de `cop in the head`, de politie, de onderdrukker, de tegenhouder in ons eigen hoofd. En soort van zelfsabotage dus. Misschien worden we net zo onderdrukt, gesaboteerd door onze eigen gedachten, als door de boze, gemene buitenwereld. We mogen te vaak niet van onszelf, we durven niet, we kunnen niet, we willen niet, we weten het niet. Het nieuwe inzicht van Boal begon de workshopruimte te vullen.

De Boal van het nieuwe inzicht ging verder. Hij zei dat we soms schuldig zijn aan ons eigen ongeluk. We graven soms onze eigen valkuil. Het ergste is dat het soms went. Normaal wordt. Blijkbaar liever ongelukkig met het bekende gevoel van zelfsabotage, dan mogelijk gelukkig met weer de baas worden over het eigen kunnen, de baas over het eigen geluk. De baas over ons eigen leven. Een soort van ontwaken van de verworpenen der aarde zou je kunnen zeggen.

Wij moeten dus blijven denken en af en toe van mening veranderen. Gewoon doen, want het leven is veel te kort voor ons eigen gezeur. Mens, durf te leven.