Stolpersteine

Even niet opgelet en daardoor miste ik deze week een belangrijke gebeurtenis. Voor één keer en voor pakweg een uur, zelfs gewichtiger dan de corona-sores en dat verkiezingsgedoe in de Verenigde Staten. Ik heb het over een steenlegging die burgemeester Martijn Vroom afgelopen woensdag verrichtte.

Steenlegging is een wat neutraal woord. Want wat hij op zes plaatsen in het dorp deed, was en is van niet alledaagse betekenis. Hij bracht zogenoemde Stolpersteine – in goed Nederlands struikelstenen – aan bij de woningen van vermoorde dorpsgenoten. Vermoord in een van de vernietigingskampen van de trawanten van Adolf Hitler.

Ik heb ze niet gekend, de mannen en vrouwen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Generaties scheiden ons. Bovendien stond mijn wieg niet in deze contreien. Maar op het messing plaatje dat de herinneringskeitjes bedekt, lees ik wie ze waren. Hun naam, hun leeftijd, de plaats waar ze werden vermoord – die gegevens maken van de bescheiden keitjes een monument van allure.

Als ik het goed begrijp, hebben we dit in eerste instantie te danken aan wethouder Coen Derickx. Hij nam in januari van dit jaar het initiatief tot het plaatsen van de struikelstenen. Door zijn toedoen heeft Krimpen aan den Ijssel zich gevoegd bij honderden plaatsen in ons land en verder in Europa, die al eerder de inmiddels vermaarde struikelstenen aanbrachten.

Dat gebeurde bijna altijd door de 73-jarige Duitse kunstenaar Gunter Demnig zelf. Hij is de onbetwiste bedenker van het even opzienbarende als ontroerende huldeblijk aan door de nazi's vermoorde sinti, homo's, roma en joden. Corona-maatregelen weerhielden hem ervan naar Krimpen te komen om eigenhandig zijn keitjes in te metselen.

Het idee van de struikelsteentjes is trouwens even eenvoudig als doeltreffend. Gebaseerd op een tekst uit de Talmoed, een belangrijk joods leerboek. 'Een mens is pas vergeten' – aldus die tekst – 'wanneer zijn naam is vergeten.' Het kan nauwelijks mooier, zou ik zeggen. En deze tekst indachtig, maak ik vandaag dan ook een heel diepe buiging voor de dorpsgenoten wier namen deze week in messing zijn vereeuwigd:

• Coradis Engelse, geboren 1892, vermoord op 31 oktober 1942 in Mauthausen;
• Adolf Moses, geboren 1918, vermoord op 23 juli 1943 in Auschwitz;
• Boelo Koens, geboren 1918, vermoord op 3 mei 1942 in Sachsenhausen;
• Selma van Reeuwijk Hagens, geboren 1909, vermoord op 27 december 1942 in Auschwitz;
• Arie van der Giessen, geboren 1916, vermoord op 10 juni 1944 in kamp Haaren;
• Herrin Matzcinsky, geboren 1872, vermoord op 13 maart 1943 in Sobibor.

Aan de Ijsseldijk, in de Kruisstraat, op het Koningin Wilhelminaplein, de Waalsingel, de Poldersedijk en de Schaardijk, houdt dit dorp aan de rivier deze mannen en vrouwen in ere. In een abnormaal woelig jaar steken we als het ware door ruimte en tijd de hand naar hen uit. In het besef dat niemand méér kan geven dan zij hebben gedaan.

Het idee van de struikelstenen werd aanvankelijk in Duitsland niet overal verwelkomd. Begrijpelijk in een land waar de walgelijke nazi-ideologie nooit voor de volle honderd procent is uitgeroeid. Zelfs in ons land lopen trouwens nog gasten rond, die wel oren hebben naar een nieuwe Führer. Misschien zaten zulke typen wel achter de diefstal van een aantal struikelsteentjes, eerder dit jaar in Rotterdam. Maar het kan ook zijn dat het de dieven alleen om het messing te doen was.

Hoe het ook zij, respectloos was het in elk geval. Daar blijven we in ons dorp hopelijk voor gespaard. Nou kun je natuurlijk niet bij elk struikelsteentje een handhaver, laat staan een wijkagent posteren. De brave burgerij zal daarom een oogje in het zeil moeten houden. Even een what's upje naar de sterke arm in Capelle aan den Ijssel wanneer het tuig zich aan de herdenkingssteentjes vergrijpt. Voor je het weet helpt het.

Tenslotte wil ik op deze ochtend de plaatselijke scholen nog een gratis tip geven. Misschien overbodig, want al bedacht. Maar toch. In het drukke lesplan moet een uurtje in te lassen zijn voor een wandeling c.q. een fietstochtje langs de steentjes van Gunter Demnig. Het bijbehorende verhaal is bekend. De mensen wier namen deze week zijn ingemetseld hebben er recht op.

Ik wens jullie een plezierig weekend. Houd afstand. En blijf gezond.