Een maori stoot z'n teen

(of de wereld als dorp, waar de media de dienst uitmaken)

Het leven in the global village is wel even wat anders dan we eeuwenlang gewend zijn geweest. Sinds de wereldwijde samenleving door het internet een dorp is geworden, weten we alles van elkaar. Op elk tijdstip van de dag en nacht. Waar ter wereld we ons bevinden. We worden zelfs constant geïnformeerd over mensen van wier bestaan we ons niet eens bewust waren.

Wanneer bijvoorbeeld een van de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland – om een willekeurig voorbeeld te noemen – zijn grote teen stoot aan een kei, horen wij dat in no time via het www – het world wide web. Jullie en mij interesseert de teen van die maori-meneer natuurlijk geen fluit. Maar dat kan snel veranderen. Soms krijgt zo'n klein malheur namelijk grote gevolgen.

Alle kans immers dat zich in Amsterdam – na een hartstochtelijk debat in De Balie – een pressiegroep vormt die zich het lot van de gekwetste maori aantrekt. Wegens de coronacrisis wordt er aan de Vrije Universiteit niet gedoceerd. Dus is er tijd om te demonstreren voor de authentieke bewoner van Nieuw-Zeeland en zijn stamgenoten. De spontaan opgestane maori-kenners zien het kei-incident als voorbeeld van de achterstelling van de maori's. Liggen niet overal in hun reservaten zwerfkeien, die zelfs na een interpellatie in het parlement niet worden opgeruimd? Is het dan gek dat hun gemor een politieke vertaling krijgt?

Het spreekt vanzelf dat de media er als de kippen bij zijn. Hun bestaansrecht is immers kijkers en luisteraars op de hoogte te houden van wat zich in de wereld afspeelt. En gaat het een keer over maori's – deste beter. Extra leuk, zo'n exotisch onderwerp. Weer eens wat anders dan koningsdag.

Marshall McLuhan, de Canadese wetenschapper en vader van het begrip global village, had al vroeg in de smiezen wat ons te wachten stond. Hij zag de media als een verlengde van onze zintuigen. Om de wereld te begrijpen is het daarom nodig te beseffen hoe de media werken. Hoe waar dit is, kunnen we elke dag zien. De wirwar van leugens, halve waarheden, valse informatie en intimidatie rondom de verkiezingen in de Verenigde Staten is er een voorbeeld van. De democratie heeft plaats gemaakt voor de mediacratie.

En zoals de Grote Roerganger in het Witte Huis ons heeft geleerd, is nepnieuws verspreiden de belangrijkste bezigheid van de invloedrijke Amerikaanse dagbladen en tv-stations. Zo ziet hij het in elk geval. En hij kan het weten, want hij is nog steeds president. In beginsel de machtigste man op aarde. Dat is trouwens best een angstaanjagende gedachte. Want vier jaar lang gedroeg hij zich als een olifant in de porseleinkast. En vóór hij knarsetandend vertrekt, kan hij nog flink wat brokken maken. Bij hem weet je het maar nooit.

Veel aan deze man heeft mij van begin af aan mateloos gefascineerd. Niet alleen dat onwaarschijnlijke kapsel. Het bestaat gewoon niet dat die plastic nepharen spontaan uit dat vierkante hoofd groeien. Maar meer nog verbaast het me dat hij zonder blikken of blozen de grofste leugens kan verkondigen. Daar staat hij natuurlijk niet alleen in. Menige voorganger kon er ook wat van. En ieder van hen heeft zijn ambtstermijn gewoon uitgediend.

Dit wetende ben ik geneigd wijlen de Nederlandse schrijver W.F. Hermans te citeren. 'We worden omringd door gevaarlijke gekken', merkte hij op. Hij schreef het lang geleden. Maar zijn woorden lijken tijdens de corona pandemie weer actueel. Ik kom erop door wat de aanhangers van de actiegroep Viruswaarheid zoal verkondigen. En niet alleen zij. Ook een type als de rapper Lange Frans houdt er theorieën op na waar de honden geen brood van lusten.

Even terzijde, ik heb niks met dat zogenoemde rappen. Ik weet er weinig van. Maar het beetje dat ik hoor en lees doet mij niet verlangen naar meer. Krakkemikkige teksten op iets dat moet doorgaan voor muziek. Ik vind het drie keer niks.

Zoals bekend zien de activisten van Viruswaarheid en hun geloofsgenoten – aangevoerd door de Rotterdamse dansleraar en gesjeesde wetenschapper Willem Engel – de corona-crisis als een wereldwijd complot. In het leven geroepen door de overheid, Bill Gates en de farmaceutische industrie. Ach ja, waarom ook niet.

Voor zover ik weet is de aanhang van Viruswaarheid niet heel groot. Het ongerief zit'm dan ook niet in de omvang van de groep. Wel in het lawaai dat ze veroorzaakt. En wat moet je nou met zo'n stelletje? De aanvankelijke reactie van de omgeving was zoiets als 'negeren die mafkezen'. Maar in de Hollandse polder moeten we zonodig nuanceren. Dus proberen we ze te begrijpen.

Dat valt nog niet mee. Neem nou die afkeer van de farmaceutische bedrijfstak. We weten allemaal dat daar best wat louche typen rondlopen. Bereid om ten koste van de zieke medemens stinkend rijk te worden. Het mag wat kosten zo'n pilletje. En daar zitten we mooi mee, want op dit moment hebben we ze hard nodig om ons door de crisis te loodsen. Dus laat dat complot maar even zitten.

Daar kunnen we het later nog wel eens over hebben. Desgewenst met verwijzing naar wijlen de Duitse dichter en toneelschrijver Bertolt Brecht. Hij vatte de interactie tussen mensen kernachtig samen in de uitspraak Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral. (Voor degenen wier Duits tekort schiet: eerst komt het vreten en dan de moraal).

De woorden van de dichter zijn op alles en nog wat van toepassing. Een vriend had daar niet lang geleden een sprekend voorbeeld van. Opgetekend uit de mond van een ex-ondernemer. Die had zijn vermogen verdiend met alternatieve medicijnen. Niet zonder leedvermaak merkte hij daarover op dat hij dus rijk was geworden met spul waarvan hij wist dat het niet werkt. Ook hier ging das Fressen duidelijk vóór de moraal.

Nou, beste luisteraars, beschouw deze opmerkingen als de spulletjes in de zak van Sinterklaas. Pak eruit wat je bevalt.

Een plezierig weekend.