Nieuwe column

Ik ben nooit in Glasgow geweest, maar ik heb begrepen dat er minder fraaie steden zijn dan deze, om een internationale klimaattop te houden. Mooi meegenomen dus voor alle regeringsleiders die er zijn neergestreken om de Aarde te redden.

Honderd van hen – onder wie premier Mark Rutte – begonnen hun overleg met een soort paukenslag. Ze spraken af dat het in 2030 afgelopen is met de wereldwijde ontbossing en de uitstoot van methaan. Een belangrijk voornemen. Maar tot op heden ongeveer het enige zonnestraaltje in deze Schotse stad, die deze weken tegen beter weten in fungeert als het hospice van onze stervende planeet.

Grote woorden? Dat klopt. Maar niet groter dan die van bijvoorbeeld Glasgow-voorzitter Alok Sharma, paus Franciscus, Boris Johnson en oud-president Barack Obama. Luister even naar een kleine bloemlezing uit hun mond:

* 'Wij zijn de eerste generatie die de gevolgen van klimaatverandering meemaakt en de laatste die er iets tegen kan doen.
*Dit is een strijd om het voortbestaan van onze kwetsbare planeet.
*We staan op de grens van zelfmoord.
*Dit betekent code rood voor de mensheid.
* De alarmbellen zijn oorverdovend.'

Nou, de heren lieten aan duidelijkheid niets te wensen over. En hoewel de klimaatdiscussie van tegenstrijdigheden aan elkaar hangt, denk ik dat ze de spijker op zijn kop slaan. De voortekenen bedriegen niet. Het zijn trouwens niet de meest onbeduidende wetenschappers die aannemelijk maken dat de klimaatverandering het gevolg is van menselijk handelen. Wanneer het Koninkrijk der Nederlanden in zijn geheel onder water gaat lopen, weten we nog niet exact. Maar als ik jullie was, zou ik er alvast maar rekening mee houden.

Zover is het gekomen met ons, wel eens de 'rentmeesters van de aarde' genoemd. Als we die functie serieus hadden genomen, zou de planeet er beter aan toe zijn geweest dan nu het geval is. Maar ja, miljarden eigenwijze types moeten zonodig de laatste druppel water, de laatste korrel goud, zilver, kobalt en niet te vergeten olie uit de bodem halen. Om ze vervolgens in vervuilende processen naar hun hand te zetten.

Benieuwd of elders in het heelal, op een verre onbekende planeet, zich iets dergelijks voltrekt. Zover mij bekend, heeft de wetenschap zich daar nooit over uitgelaten. En het is natuurlijk ook niet onze eerste zorg. Toch zouden we misschien van die kleine groene Marsmannetjes nog wat kunnen leren. Zodat we de dreigende kaalslag van planeet Aarde kunnen keren.

Even serieus, het is te hopen dat komende week in Glasgow bindende afspraken worden gemaakt. De vorige bijeenkomst, in 2015 in Parijs, werd na afloop bijna unaniem als positief ervaren. Maar gaandeweg slonk het aanvankelijke optimisme. Een mislukking werd het niet. Maar om nu te zeggen dat die conferentie veel concreets heeft opgeleverd – dat is gewoon niet zo. Dus moeten nu in Schotland de grote woorden wel degelijk in daden worden omgezet.

De Grote Woorden, ze duiken steeds weer op. Ze vormen als het ware een schild waarachter hun gebruikers zich verschuilen. Wie mooie volzinnen uitspreekt, vindt allicht gehoor. Maar zo houd je de stijging van de zeespiegel niet tegen. Evenmin als de opwarming van de aarde of het smelten van de ijskap op Antarctica. Kort voor de top in Glasgow begon, gaf het KNMI een Klimaatsignaal '21 vrij, waarin onomwonden staat dat de mens verantwoordelijk is voor al dat klimaat-ongerief.

We kunnen niet langer de andere kant uitkijken. Laat staan ontkennen dat er sprake is van 'eigen schuld, dikke bult'. Het is mij een raadsel hoe mensen kunnen bestrijden dat we de aarde hebben uitgeput tot gevaarlijk dicht bij het point of no return. Dat besef leeft gelukkig wel in Glasgow, al betekent het nog niet dat alle neuzen in dezelfde windrichting wijzen.

Keer op keer werd bij voorgaande klimaattoppen – in Kyoto, Madrid, Parijs – beloofd de uitstoot van CO2 terug te dringen. Alle beloften ten spijt, volhardden de meeste hoofdsteden in hun halfzachte aanpak van de problemen. Dat het twee voor twaalf is dringt zelfs vandaag nog niet voldoende door. En ook in Haagse kringen loopt meer dan een politieke druiloor rond, die beweert dat er helemaal geen sprake is van klimaatverandering. Hoe achterlijk kun je zijn?

Wat veel politici zouden kunnen gebruiken is de drive en de woede van de 18-jarige Greta Thunberg. Deze kleine Zweedse praatjesmaker werd in Glasgow met applaus verwelkomd. Bijna iedereen herinnerde zich nog levendig hoe Greta jaren geleden als een duiveltje uit een doosje de zweep legde over de Verenigde Naties. De verbijsterde en geamuseerde afgevaardigden wisten niet waar ze het hadden. Een ongekend spektakel.

Op een repetitie van dat toneelstukje zitten we niet te wachten. We weten het nu wel. Wat niet wegneemt dat de boodschap nog steeds dik in orde is. “Ik wil niet dat u hoopvol bent. Ik wil dat u in paniek raakt. Ik wil dat u reageert alsof het huis in brand staat. Want het staat in brand,” beet Greta indertijd haar gehoor toe. Stevige taal voor een jonge meid aan wie menig politicus een voorbeeld zou kunnen nemen.

In het jaar onzes Heren 2021 kunnen er niet genoeg Greta's opstaan. Niet afgeremd door nationale en lokale belangen, kunnen zij meehelpen lakse regeringen scherp te houden. Zo zullen komende generaties zich Glasgow misschien toch nog herinneren als de top die onze planeet bewoonbaar hield.

Een plezierig weekend.
Blijf gezond.

6 november 2021
Bert van Oosterhout