Pasen met Poetin

Wie er ontvankelijk voor is, viert morgen en overmorgen dat de Man van Nazareth de dood overwon. De herdenking valt een week na de marathon in Rotterdam. Aan het einde van de Boekenweek. En aan de vooravond van het Armageddon (zeg maar: laatste gevecht) in Oost-Oekraïne.

Zou de heer Poetin daar nou wel eens van wakker liggen? Vraagt hij zich ooit af hoeveel mensen de dood juist niet zullen overwinnen? En betreurt hij misschien hoe ongelofelijk mooie cultuursteden op zijn bevel worden weggebombardeerd?

Natuurlijk houdt dat hem bezig. Hij is per slot van rekening het bloeddorstige monster dat het sein voor de oorlog heeft gegeven. In de veronderstelling dat het vroegere Russische rijk nou maar eens moet worden hersteld. En dat mag wat kosten, want het Westen betaalt immers deze militaire operatie door nog steeds gretig energie en olie af te nemen.

Het is duidelijk: Pasen met Poetin is een heel andere dan die van de afgelopen jaren. Corona-Pasen meegerekend. Als vanzelf leef je er elk jaar naar toe. De vorige hebben we, naar mijn gevoel, nauwelijks achter de rug. Maar morgen is het weer zo ver. Overal in de wereld waar het christendom wortel heeft geschoten, is het feest. Dat wil zeggen, zo was het vroeger. In de toekomst zal deze Pasen altijd in één adem worden genoemd met de misdaden van Moskou.

Het is wrang nu te feesten. Ook al wil de christelijke traditie het, omdat twintig eeuwen geleden Jezus van Nazareth opstond uit de dood. De ironie wil dat zelfs zij die zich in deze traditie niet herkennen, er bijna niet omheen kunnen. Je moet al sterk in je schoenen staan, wil je de speciale snoeperij, het overheerlijke gebraad, de welgekozen dranken, de Mattheus Passie en de The Passion negeren. Sommige evenementen zijn onvermijdelijk en Pasen is er zo een.

En dan, alsof het zo hoort, dit: ingeklemd tussen een cd met jazzy klanken van George Gershwin en een van Neil Diamond, kijkt een cd met de titel Fresco's uit Kiev – de goddelijke liturgie van St. Jan Chrysostomos – me vanuit de kast aan. Lang niet beluisterd. Maar ook zonder dat, weet ik hoe deze Russisch orthodoxe koormuziek klinkt.

Onaardse klanken die krachtig omhoog wentelen tot in de rijk beschilderde koepels van kathedralen in Kiev. Dit kan alleen maar Pasen zijn. Het wordt bevestigd door wat ik hoor – klokgebeier tijdens de eeuwenoude liturgie, onderdeel van het belangrijkste christelijke feest van het jaar. Een traditie die diepgeworteld is in de Russische ziel. Die ook een Poetin heeft voortgebracht. Hoe bizar kan het zijn.

De viering – om daar even bij stil te staan – heeft met kaarslicht, wierook en belgerinkel alle elementen van een theatervoorstelling. In de oosterse kerken meer dan in de westerse.

Aan onze kant van de Kaukasus deed immers de Reformatie haar werk. En die heeft weinig gemeen met de plechtige uitbundigheid van de orthodoxe kerk in het Oosten.

Inmiddels is overigens duidelijk dat in onze contreien Pasen al lang niet meer een exclusief christelijk feest is. Terwijl met name rooms-katholieke kerken leger en leger raken, verliezen feestdagen als Pasen, Pinksteren en Kerstmis, hun gewijde glans. Bij 's lands grootste grutter is het rondom Pasen gegarandeerd drukker dan in de kerk. En menige vaderlandse dan wel buitenlandse artiest is populairder dan Jezus.

Op de voet gevolgd door tv-camera's speelden BN-ers afgelopen donderdag het lijdensverhaal van de man uit Nazareth na in the Passion, een soort surrogaat Mattheus Passie van Johan Sebastian Bach. Noortje Herlaar als de maagd Maria. Het is weer eens wat anders. En Kim-Lian van der Meij als Maria Magdalena. Ongetwijfeld geen maagd meer.

De opvoering van The Passion, in Doetichem, maakte duidelijk hoe groot de hang naar een gezamenlijk event is. Alleen is maar alleen. En om dat te voorkomen, zoeken we elkaar op in de kerk, bij The Passion, de Mattheus Passie, op het voetbalveld, de golfcourse of de schouwburg. Onbewust zijn velen lidmaat geworden van een nieuwe kerk, die eigenlijk die naam niet mag dragen. Een modieus verband van gelijkgestemden is het, met dance als het verplichte ritueel en een pilletje als heilige spijs.

Tenslotte: voor die luisteraars die met respect voor andermans opvattingen op hun eigen manier Pasen vieren, citeer ik nog even uit die absurde en groteske herschepping van het lijdensverhaal in de film Life of Brian van Monty Python.”Always look at the bright side of life” heette het daar. In onze moedertaal: “kijk altijd naar de zonnige kant van het leven.” Bij alle ellende die Poetin aanricht in Oekraïne lijkt dit te gek voor woorden. Maar ik kan er ook niet meer van maken.

Ondanks alles,
een vrolijk Pasen.

16 april 2022
Bert van Oosterhout