Met de groeten van Olga

De week begon goed. Zoals meestal, tijdig uit bed. Met de eerste slok sterke koffie blader ik door het ochtendblad. Dat vraagt meteen aandacht voor de Koude Oorlog. Die hebben we volgens mij al lang achter de rug. Maar langs de achterdeur is hij terug. Een van mijn ochtendbladen legt ten minste een smeuïg artikel op mijn ontbijtbord over hoe een vrouwelijke Russische spion Navo-kringen in Zuid-Italië wist binnen te dringen.

Het kan toeval zijn, maar elders in de krant lees ik hoe de AIVD (Algemene Inlichtingen-en Veiligheidsdienst) jarenlang een Nederlandse onderzoeksjournaliste bespioneerde. Zij werd verdacht van twijfelachtige politieke relaties. En als klap op de vuurpijl verneem ik van mijn ochtendblad hoe een keur van journalisten tijdens de Koude Oorlog een bijbaan had als verklikker voor de AIVD.

Goede morgen. Alsof John Le Carré uit de doden is opgestaan. Wijlen de grootmeester van de spionageroman moet vanuit het hiernamaals wel geamuseerd toekijken hoe zijn wereld beneden nieuw leven wordt ingeblazen. Vooral het levensverhaal van Maria Adela Kuhfeldt Rivera – de nep-identiteit voor de goed geschapen Russische geheim agente Olga Kolobova – zal hem aanspreken.

Anders mij wel. Het is een schoolvoorbeeld van hoe het ooit was. Niet eens zo lang geleden. Wladimir Poetin, mede verantwoordelijk voor de nieuwe Koude Oorlog, was nog geen 40 jaar toen de oude begon af te brokkelen. Nu probeert de boze man in het Kremlin van dat verleden het nieuwe heden te maken. Overbodig te zeggen dat een opleving van het aloude ambacht van spion daar naadloos bij past. Met de groeten van Olga, zal ik maar zeggen.

Zij werd door de Russische militaire inlichtingendienst GROe naar Europa gestuurd. Geheel volgens plan wist ze daar met succes binnen te dringen in de hoogste sociale kringen van de Navo-basis in de Zuid-Italiaanse stad Napels. Hoe ze dat voor elkaar kreeg, mag Joost weten. Een internationale groep Amerikaanse, Duitse, Italiaanse en Russische onderzoekers die het bestaan van Olga onthulde, zwijgt erover.

Maar een geoefend lezer van John le Carré kan zich daar natuurlijk van alles bij voorstellen. Een blijkbaar niet geringe dosis charme en intelligentie garandeerde haar entree in de Napolitaanse high society. Ze werd bijvoorbeeld secretaris van een Lions club. En vandaar naar het wereldje van Navo-personeel was vermoedelijk een stap van niks.

Oude tijden herleven. Spionnen in allerlei kleuren en smaken deden in de jaren na de Tweede wereldoorlog hun louche werk. Met een zekere voorliefde voor Moskou, Wenen, Londen en Parijs. Daar kon een beetje spion immers het nuttige met het aangename verenigen. Vooral als je een personage was in een van de boeken van de al genoemde John le Carré, Graham Greene, Ken Follet en nog een dozijn auteurs die waren besmet met het spionagevirus.

Maar dat was toen. De Amerikaanse president Ronald Reagan en zijn Russische rivaal Mikhail Gorbatsjov, die deze week is overleden, voerden een even opmerkelijke als ingewikkelde politieke paringsdans uit. Waarbij Reagan zich onsterfelijk maakte met zijn opmerking over de Berlijnse Muur. 'Meneer de president, haal die muur neer.' Dat gebeurde niet lang daarna ook werkelijk. En met de Muur leek de Koude Oorlog langzaam maar zeker op te lossen. Een misverstand, zoals we intussen weten.

De ontmaskering van de eerder genoemde Olga Kolobova was nodig om ons van die naïviteit te genezen. En een leger Olga's zal nodig zijn als tsaar Poetin zijn gedroomde sovjet-rijk wil herstellen.

Een dictator heeft nu eenmaal behoefte aan informatie over zijn tegenstanders. In de burelen en de achterkamertjes van de Navo, zullen Olga en haar collega's de ogen en oren van het Kremlin zijn. Geen computer, laptop of welk geavanceerd apparaat ook, zal veilig zijn voor hun speurzin. Ze spreken jouw taal beter dan jij zelf. Ze kennen je kracht en je zwakheden. En ze zullen niet aarzelen er misbruik van te maken, want dat is hun ambacht.

Zoals ik al zei, was ik me er tot voor kort nauwelijks van bewust dat dit wereldje nog bestond. Twee jaar geleden stuurde Den Haag weliswaar enkele Russische diplomaten naar huis wegens spionage. Maar in het algemeen hielden de als tuinman, chauffeur of zakenman vermomde speurneuzen zich gedeisd. Tot Poetin het voor het zeggen kreeg.

Op de keper beschouwd is spionage natuurlijk een bloedserieuze bezigheid. Ze voltrekt zich nog steeds, weten we nu, in het schemerige wereldje tussen Oost en West. Waar gewone stervelingen als jullie en ik geen toegang hebben. Ik was dan ook nogal verbaasd toen in de avond van mij loopbaan bekend werd dat drie collega's banden hadden met

de vaderlandse inlichtingendienst. Een van hen was gerecruteerd door de DDR. Met medeweten van de speurneuzen in Den Haag, welteverstaan. Ik onthul hiermee niets, want de collega in kwestie heeft zijn avonturen zelf te boek gesteld. Het had allemaal niet de allure van James Bond, kan ik jullie verklappen. Tot op zekere hoogte bleef het kwajongenswerk. Niettemin werd mijn herinnering deze week plezierig gekieteld door die spionageberichten in de krant. Ik ben benieuwd of we ooit nog iets van Olga horen.

Een plezierig weekend.

3 september 2022

Bert van Oosterhout