Franeker

Nog in Franeker geweest de laatste tijd?
In Franeker geweest? Wat moet ik dáár nou?
Gewoon, beetje rond kijken.
Doe normaal. Wat valt er in Franeker te zien dan?
Tja, wat zal ik zeggen? Van alles eigenlijk.

Hier zouden drie deelnemers aan het tv-spelletje De slimste mens aan het woord kunnen zijn. Of juist niet. Want in een recente aflevering bleven ze het antwoord schuldig op de vraag Wat weet je van Franeker? Let wel, drie volwassen gasten. Camiel Meiresonne, afgestudeerd aan de basisschool. Een vervolgopleiding voltooid. Naam gemaakt als zanger van Son Mieux. Wat dat ook moge zijn. Queeny Rajkowski, lid van de Tweede Kamer. En nummer 3, zanger-acteur Guido Spek.

Maar Franeker. Wie of wat kan dat in vredesnaam zijn? Een profvoetballer misschien? Of een presentator van een of ander radio-of tv-programma. Geen idee. De twee medespelers van Meiresonne weten het ook niet. Hun verbazing is groot wanneer spelleider Philip Freriks het geheim onthult: Franeker is een stadje in de provincie Friesland.

En niet zomaar een onbetekenend gat. Om de dooie dood niet. Ik praat je wel even bij. Een beroemd Planetarium hebben ze daar, die 12.781 inwoners van Franeker. En een universiteit. Verder museum Martema en het kaasmuseum. Maar de klap op de vuurpijl is eigenlijk de jaarlijkse PC. De belangrijkste kaatswedstrijd van Friesland. Meteen ook de oudste reguliere sportwedstrijd TER WERELD. Nou jullie en dan ik, zou ik willen zeggen.

Sorry. Nooit van gehoord. En zeker nooit geweest. Een drukke baan laat dat ook nauwelijks toe. Aldus het excuus van Kamerlid Rajkowski. Ze is gevraagd mee te doen, denk ik, om het spelletje extra status te verschaffen. Nou dat hebben we geweten. Maar voor het zover is, spieken we even in het archief van de Tweede Kamer.

Daar lezen we: “Ik ben altijd maatschappelijk actief geweest. Toch heb ik er lang over nagedacht of ik wel in de politiek wilde gaan. Vroeger was ik ervan overtuigd dat daar nauwelijks problemen worden opgelost. Maar na zeven jaar in de Utrechtse gemeenteraad (VVD) weet ik dat je wel degelijk verschil kunt maken. Daarom zit ik in de Tweede Kamer: Ik wil iets betekenen voor Nederland, bijdragen aan een betere maatschappij.”

Aldus Queeny, die op 17 november 1988 in Nijmegen werd geboren, maar nu in Utrecht woont. Allemaal niks mis mee, al levert het bij Philip Freriks geen punten op. Terwijl het daar toch echt om is begonnen. Er moet gescoord worden. BN-ers laten zich testen op hun kennis van allerlei weetjes en flauwekul. Een enkele keer zit er inderdaad een type tussen dat van wanten weet. Je hebt van die mensen. Maar mijn adem stokte in mijn keel bij het optreden van bovengenoemde deelnemers.

Voor we verder gaan, wil ik er even op wijzen dat er meer dan een tv-spelletje met Philip Freriks en zijn sidekick Maarten van Rossem nodig is, om mij een slapeloze nacht te bezorgen. Maar een hilarisch nagesprek hebben mijn vrouw en ik er wel aan besteed.

Het minste dat je van spelletjes-kandidaten mag verwachten is toch een beetje feitenkennis. Dat ze bijvoorbeeld iets meedragen van het verre of nabije verleden. Iets weten over personen die van betekenis zijn geweest voor het ontstaan van de staat der Nederlanden. Laten we zeggen kennis op het niveau van een middelmatige middelbare school. Nou daar haalden 'onze' kandidaten de schouders over op.

Het werd er niet beter op toen ze wereldberoemde personages bij naam moesten noemen, wier foto werd getoond. Zoals Salman Rushdie, de schrijver over wie de zogenoemde fatwa, de islamitische doodstraf, was uitgesproken. Kennen we niet, klonk uit de hoek met kandidaten. Goed, dan een foto van Idi Amin, de beruchte president van Oeganda, o.m. bekend door het verorberen van mensenvlees. Geen teken van herkenning Nooit van gehoord. Tenslotte de componist Frederic Chopin. Al sla je me dood.

En warm gevoel trok vanuit mijn benen langzaam omhoog. Als een soort vervangende schaamte. Even besprong mij de angst dat dit programma een afspiegeling was van de vaderlandse samenleving anno 2023. Je moet er toch niet aan denken. Bij nader inzien bleek die angst gelukkig onterecht. Philip Freriks krijgt geregeld ook te maken met BN-ers die wel bij hun volle verstand zijn. Hoe de uitgesproken domoren door de selectie komen is mij een raadsel. Aangenomen dat er een selectie is. Nou ja, uiteindelijk zal het me worst wezen.

Een plezierig weekend.
4 februari 2023

Bert van Oosterhout