Paascolumn: In tijden van oorlog...

Even schoot het mij door het hoofd: 'dat wordt dit jaar weer een Pasen met Poetin.' Maar dat is niet zo. In landen als Rusland, Oekraïne, Servië, Griekenland, Georgië en nog een aantal, wordt Pasen pas volgende week gevierd. Dat komt omdat daar de zogenoemde Juliaanse kalender wordt gebruikt. Czaar Wladimir zal dus pas zondag naar de kerk gaan. Áls hij gaat. Normaliter hoort een kerkgang met Pasen er in het Kremlin wel bij. Kwestie van traditie. Maar je weet het nooit met die gasten.

Lang niet iedere dictator trok zich in het verleden iets aan van de traditie. De ex-priesterstudent Jozef Stalin bijvoorbeeld, liet zich nooit in de kerk zien. Maar Poetin speelt nog wel eens de gelovige. Misschien dat een uurtje bezinning en verdieping hem wat rust geeft in deze tijden van oorlog. Bedenk wel dat zo'n man heel wat aan zijn hoofd heeft. Het is dan ook geen sinecure om het Oekraïnse broedervolk te bevrijden uit de klauwen van de neo-nazi's in Kiev.

Kan zo'n man nou eigenlijk echt gelovig zijn, vroeg een vriend zich kortgeleden hardop af. Reken maar van yes, was mijn antwoord. Poetin gelooft ongetwijfeld ten diepste dat hij een historische opdracht vervult door Oekraïne te redden. Hij wordt daarin bijgevallen door andere gelovigen, typen als zijn minister van buitenlandse zaken, Sergej Lavrov. Geboefte eerste klas, maar altijd keurig gekleed. Wat wil je nog meer.

Ik heb die Lavrov een tijdje voor een 'heer' versleten. Zo te zien paste hij helemaal in het internationale diplomatieke milieu. Hij wekte aanvankelijk ook de indruk dat met hem te praten viel over allerlei pijnpunten tussen Rusland en het Westen. Intussen weten we beter. Zonder met zijn ogen te knipperen verdedigt hij de vuile Russische oorlog in Oekraïne. Het is te hopen dat dit misbaksel nog eens voor een tribunaal wordt gesleept. Maar ik geloof niet dat we dat nog zullen meemaken.

Zolang het duurt treffen Poetin en Lavrov elkaar een paar keer per week voor overleg. Met een samowar huiselijk tussen hen in, bespreken ze de jongste nederlagen van de Russische strijdkrachten. Die bakken er werkelijk geen zak van. Wat werd beschouwd als een fluitje van een cent – even Oekraïne annexeren – loopt vermoedelijk uit op het einde van het tijdperk Poetin. Het is hem van harte gegund. Daar doen we niet moeilijk over.

Wat mij intussen mateloos irriteert is dat een enkeling in mijn omgeving er anders over denkt. Zogezegd genuanceerder. Met begrip voor de historische opdracht waarnaar ik al verwees. Nou ja, niet iedereen heeft het buskruit uitgevonden. En dat is maar goed ook, want dat wordt dan natuurlijk meteen doorgesluisd naar het front. Hardleerse typen heb je overal.

Om even bij Poetin te blijven. Zou die man nou wel eens wakker liggen van de ellende die hij al heeft aangericht? Heeft hij de grens bereikt van wat hij emotioneel aankan? Of bestaan er voor hem geen grenzen? In elk geval valt uit niets op te maken dat een mensenleven hem ook maar een sikkepit interesseert. Het doel heiligt alle middelen. En deze opvatting is niet uitsluitend aan Poetin toe te schrijven. Hoe lastig ook, het komt me voor dat ze (bijna altijd) een bijverschijnsel is van de gevestigde macht.

Eigenlijk is het te wrang om met Pasen 2023 te feesten. Ook al wil de christelijke traditie het, omdat twintig eeuwen geleden Jezus van Nazareth opstond uit de dood. De ironie wil zelfs dat zij die zich niet in deze traditie herkennen, er bijna niet omheen kunnen. Je moet al sterk in je schoenen staan om desgewenst de speciale snoeperij, het overheerlijke gebraad, de welgekozen dranken, de Mattheus Passie en The Passion te negeren. Sommige evenementen zijn onvermijdelijk en Pasen is er zo een.

Dit weekend en het volgende zullen overal in de wereld de paasklokken luiden. Ook in het geteisterde Kiev van de acteur-president Selenzky. Ik heb de klanken op cd. Onaardse harmonieën zijn het, die krachtig omhoog wentelen tot in de rijk beschilderde koepels van de kathedralen in Kiev. Dit kan alleen maar Pasen zijn. Het wordt bevestigd door wat ik hoor – klokgebeier tijdens de eeuwenoude liturgie. Een traditie die diepgeworteld is in de Russische ziel. Die ook een Poetin heeft voortgebracht. Hoe bizar kan het zijn.

Intussen is duidelijk dat in onze contreien Pasen al lang niet meer een exclusief christelijk feest is. Terwijl vooral rooms-katholieke kerken leger en leger raken, verliezen feestdagen als Pasen, Pinksteren en Kerstmis, hun gewijde karakter. Bij 's lands grootste kruidenier is het rondom Pasen gegarandeerd drukker dan in de kerk. En menige vaderlandse of buitenlandse artiest is populairder dan Jezus. Hoewel die volgens mij ook niet te klagen heeft.

Op de voet gevolgd door tv-camera 's speelden BN-ers deze week het lijdensverhaal van de man uit Nazareth na in The Passion, een soort surrogaat Mattheus Passie van Johan Sebastian Bach. Marlijn Waardenburg als de maagd Maria. Het is weer eens wat anders. Sinan Eroglu als Jezus en Buddy Vedder als Judas, zijn mij totaal onbekend. De bijbelse karakters daarentegen ken ik van oudsher. Van hun avonturen leerde ik al meer dan tachtig jaar geleden de ins en outs.

Ik eindig vandaag met een verwijzing naar die absurde en groteske herschepping van het lijdensverhaal in de film Life of Brian van Monty Python. “Always look at the bright side of life” heette het daar. In onze moedertaal: 'kijk altijd naar de zonnige kant van het leven.” Te gek voor woorden natuurlijk, wanneer je dit afzet tegen wat Poetin aanricht in Oekraïne. Maar ik kan er ook niet meer van maken.

Een vrolijke Pasen.
8 april 2023

Bert van Oosterhout