Dag met 'n gouden randje

Monumentendag. Dit wordt een druk dagje in ons dorp. Je gelooft niet wat er allemaal te doen is. Te gek gewoon. Ik zal niet ingaan op het programma. Dat is al lang en breed bekend. En mocht je toch nog iets hebben gemist, geen nood. Overal om je heen vind je wat er allemaal staat te gebeuren.

Door die tsunami aan informatie komt De Week van Lezen en Schrijven, die ook vandaag begint, een beetje in de verdrukking. Nou ja, als het aan wethouder Kirsten Jaarsma ligt, gebeurt dat natuurlijk niet. Zij geeft ongeveer op dit tijdstip het startschot voor de aanval op de laaggeletterdheid. En waar zou ze dat beter kunnen doen dan hier in de bibliotheek in De Tuyter?

Dorpsgenoten bij de hand nemen om hun schrijf- en leesvaardigheid te verbeteren, is bittere noodzaak. Drie op de twintig Krimpenaren beheersen de kunst van het lezen en schrijven onvoldoende. En in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hebben we het dan niet alleen over inwoners van buitenlandse afkomst. En evenmin uitsluitend over ouderen. Maar ook over jongelui van een jaar of 15/16.

We weten al jaren dat veel inwoners van Krimpen aan den Ijssel met dit probleem worstelen. Vergeleken met naburige dorpen hier zelfs 40% meer dan daar. Daarom blijft zo'n alfabetiseringsweek een noodzakelijke operatie. Het is immers te gek voor woorden dat 2,5 miljoen mensen in ons land niet voldoende kunnen lezen en schrijven. Het zet hen bij voorbaat op achterstand. Vul maar eens een belastingbiljet in als je niet echt begrijpt waar het over gaat. Of probeer eens de geheimen van een bijsluiter van je bloedverdunner te ontsluieren, zonder voldoende kennis van de taal.

Het bestrijden van de laaggeletterdheid – voor dit woord moeten we toch eens iets eenvoudigers bedenken – moet ongetwijfeld nog een hele tijd worden voortgezet. Prima dus om er elk jaar in een aparte week aandacht voor te vragen. Maar eigenlijk zou het zonder die week ook moeten kunnen. Als we er maar voortdurend mee bezig zijn. Wat dit betreft zouden we een voorbeeld kunnen nemen aan prinses Laurentien. Zij loopt al jaren voorop bij het bestrijden van laaggeletterdheid.

In deze samenhang schiet me trouwens een aardige herinnering te binnen. Het is intussen meer dan een halve eeuw geleden. Iets meer dan drie turven hoog was hij, onze zoon. Het eerste semester van de basisschool had hij net achter de rug. En hij had niet zitten slapen. Want de reclametekst op de gevel van kruidenierswinkel Boers aan de Parkzoom had al geen geheimen meer voor hem. Kaasfondue van Nederlandse kaas, las hij zonder aarzelen.

Onze eersteklasser had er geen moeite mee. De meesten van zijn leeftijdgenoten evenmin. Maar voor menig dorpsgenoot (13 tot 16% van de mensen tussen de 16 en 65 jaar) zou dit zinnetje zelfs vandaag de dag weleens abacadabra kunnen zijn.

En zoals ik al zei gaat het niet om mensen die zojuist uit een ver, exotisch land hierheen zijn gekomen. Ook vóór de moderne volksverhuizing op gang kwam, waren de laaggeletterden onder ons. Aan de kassa bij de supermarkt hebben ze 'toevallig' hun bril thuis laten liggen. Dus moet de mevrouw aan de kassa voorlezen hoeveel er afgerekend moet worden.

Met een arsenaal aan trucjes en foefjes maskeren ze dat hun lees- en schrijfvaardigheid nog lang niet zo ontwikkeld is als die van een basisschoolverlater. Hun schaamte hierover blijft, samen met het ongemak. En dan te bedenken dat het dikwijls gemakkelijk te verhelpen is. Wie het aangaat moet wel de valse schaamte voorbij.

Eenmaal zover gekomen, staat een batterij hulpverleners klaar om beetje bij beetje de wonderen van de Nederlandse taal aan te reiken. In ons dorp hebben jaren geleden al verscheidene organisaties de handen ineen geslagen. En waar zoveel energie vrijkomt, zal de laaggeletterdheid op den duur zeker minder worden. Een plezierig vooruitzicht. Taal is per slot van rekening de poort naar de buitenwereld. Ze ontsluit bijvoorbeeld de weg naar fantasie en studie.

Mensen die onvoldoende kunnen lezen, schrijven en rekenen kunnen zich met moeite staande houden in onze ingewikkelde samenleving. Voor je het weet belanden ze in een vicieuze cirkel. Hun gebrek aan vaardigheden gaat soms gepaard met armoede. Probeer in zo'n situatie maar eens je kennis te verbeteren. Je hebt wel andere dingen aan je hoofd.

Maar er zijn lichtpuntjes. De praktijk wijst uit dat ongeveer 70% van alle mensen die aan een taalcursus beginnen, binnen pakweg zes maanden beter kan lezen en schrijven. En circa de helft tot 60% van hen verovert ook nog een betere positie. Dat besef geeft vandaag aan Monumentendag zoiets als een gouden randje.

Plezierig weekend.
9 september 2023

Bert van Oosterhout