He Gezellig

Op universiteiten lopen mensen rond die de gekste dingen onderzoeken. Normaal, want onderzoek hoort nu eenmaal bij wetenschap. Zonder dat beschikten we niet over die overvloed aan medicijnen. Zouden allerlei raadsels van het heelal raadsels blijven. Konden we ons niet per auto of vliegtuig verplaatsen. Bleef de betekenis van antieke talen voor altijd verborgen voor ons. En ga zo maar door. Een bijna niet te beschrijven hoeveelheid nuttige en truttige verschijnselen die diepgaand kunnen worden bestudeerd.

Daarom barst ik niet meer in lachen uit wanneer een mevrouw of meneer van de wetenschap levenslang het liefdesleven van de strontvlieg bestudeert en daar de Nobelprijs voor krijgt. Die nalatenschap van Alfred Nobel, de Zweedse uitvinder van dynamiet, moet toch ergens heen. Waarom dan niet naar zo'n onderzoeker?

Naarmate het universitair en hoger onderwijs toegankelijker werden voor grote groepen studenten nam als vanzelfsprekend het onderzoek toe. Daardoor weten we bijvoorbeeld hoe gelukkig of ongelukkig wij Nederlanders zijn. Ik lig er niet van wakker. Wie het wil kan het natuurlijk stelselmatig bestuderen. En dat gebeurde prompt kortgeleden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daar werd o.m. uitgevogeld of wij, de bewoners van de Lage Landen, het nog naar de zin hebben in de buurt waar we wonen. Het antwoord is: nee. Dat wil zeggen: minder dan vroeger. Wat is er aan de hand?

In aanmerking genomen wat er in Oekraïne en het Midden-Oosten gebeurt, is dit nou niet een kwestie van levensbelang. Eigenlijk vind ik het alleen als weetje aardig. Te meer omdat mijn vrouw en ik het in onze buurt nogal gezellig vinden. Waarbij ik er wel op wil wijzen dat gezelligheid niet de maatstaf is om de leefbaarheid van een buurt te meten. Daar komt meer bij kijken.

In betere zomers dan die van 2023, was het in onze buurt af en toe bepaald een toffe boel. 'Hè, gezellig' werd bijna een standaarduitdrukking. Herhaaldelijk troffen we buren, vrienden en kennissen in een van de achtertuinen. Meestal op afspraak. Soms spontaan. Hoe dan ook werd onbewust duidelijk dat het in onze buurt wel goed zit met de leefbaarheid. We doen daar niet gewichtig over. Wij zijn geen wetenschappelijke onderzoekers. Blijkbaar voldoen wij zonder er bij na te denken aan de voorwaarden voor een goede buurtgemeenschap. Nou, dat is dan mooi meegenomen.

Houen zo, zou ik zeggen. Maar blijkens het hiervoor genoemde onderzoek van de Vrije Universiteit lukt dat niet overal. Het aantal buurten met ontevreden bewoners is sinds vorig jaar toegenomen. En opvallend genoeg betreft het in veel gevallen bewoners die lang in zo'n buurt wonen. Pogingen hier verbetering in te brengen snijden geen hout. Bijvoorbeeld zoiets gezelligs organiseren als een burendag helpt ook niet echt. Goede raad is duur. De vlam in de barbecue steken helpt volgens mijn ochtendblad ook al niet. Als er niet zoiets als sociale samenhang in de buurt bestaat, blijft het bij “Goeie morgen, buurman. Hetzelfde buurvrouw.”

Mijn vrouw en ik prijzen ons gelukkig met een buurtje waar we wat plezieriger met elkaar omgaan. Overal tref je wel een type bij wie een psychiater heilzaam werk zou kunnen doen. Maar dat is nooit anders geweest. Ook in het verleden.Toen er gewoon minder zieleknijpers waren dan tegenwoordig. En daardoor blijkbaar ook minder mensen die hulp uit die hoek nodig hadden.

Hoe het nu komt dat steeds meer mensen het in hun buurt niet naar hun zin hebben, is mij intussen niet helemaal duidelijk. Een van de oorzaken is vermoedelijk de vervreemding die eigen is aan onze tijd. Massa's mensen slijten hun dagen in een flatgebouw waar ze niet eens weten hoe de buren drie deuren verder heten. Wie hier genoegen mee neemt is mogelijk niet met een groot sociaal vermogen geboren. Tegelijkertijd moet gezegd worden dat de samenleving anno 2023 weinig impulsen geeft voor een sociale gemeenschap. Niet in grote steden en evenmin op het platteland.

De laatste tientallen jaren is er in ons land een heleboel veranderd. Ik denk daarbij o.m. aan de samenstelling van bepaalde bevolkingsgroepen. Gezinnen bestaan tegenwoordig uit tweeverdieners met kinderen in de opvang. Ik zie ze 's morgens vóór 7 uur al voorbij komen. Als ze mazzel hebben – de kinderen, bedoel ik – worden ze 's avonds rond 5 uur opgehaald. “Loop 's door Joyce. Ik moet nog koken en naar de bridge.”

Hier spreekt dan iemand die op de aangename oever verblijft van de kloof tussen arm en welvarend. Die kloof wordt snel breder. Van enige saamhorigheid in de buurt is daardoor nog nauwelijks sprake. Zoals vroeger zal het nooit meer worden, las ik kortgeleden in het ochtendblad. De wereld is veranderd en daar zullen we het mee moeten doen. Zo is het maar net.

Plezierig weekend.
21 oktober 2023

Bert van Oosterhout