De week dat het kabinet viel

Lang verwacht, stil gezwegen…. we hadden het gedacht en nu ook gekregen. De val van het kabinet was slechts een kwestie van tijd; zoveel onenigheid, zoveel brandjes die geblust werden, zoveel ruzie, woorden, gebakkelei….het is bijna een wonder dat het nog een klein jaar stand heeft gehouden.

De val van het kabinet. Val, waarom heet dat eigenlijk zo? De term "val" wordt gebruikt om aan te geven dat het kabinet zijn politieke macht of positie verliest, in dit geval omdat het vertrouwen in het kabinet door de PVV werd opgezegd. Het is een metafoor die het idee oproept van iets dat van een hoge positie naar beneden stort, vaak met een abrupt of dramatisch resultaat.

In politieke termen betekent het dat het kabinet niet langer in staat is om effectief te regeren, omdat er ernstige politieke verdeeldheid is. Dit kan komt in dit geval door meningsverschillen binnen de coalitiepartners. Het woord "val" heeft dus niet letterlijk te maken met iets fysieks, maar symboliseert het verlies van politieke stabiliteit. Het wordt ook vaak een "val" genoemd omdat het meestal gebeurt op een moment van chaos, waarbij er grote onzekerheid heerst over de toekomst van de regering en de stabiliteit van het land.

En dat is wat er gebeurde. Er werden oneigenlijke argumenten gebruikt om de stekker eruit te trekken, om maar niet het risico te lopen dat aangetoond werd dat beloftes niet nagekomen konden worden. Zonder pardon, stoppen met regeren, stoppen met verantwoordelijkheid nemen.

Grote woorden werden gebruikt, politici riepen nare dingen naar elkaar, beschuldigden elkaar van loze beloftes, oneerlijkheid en dwarsliggerij. En ik vrees dat dit nog wel even zo door zal gaan. En dat terwijl er zoveel gaande is in de wereld, in ons land en we zo’n behoefte hebben aan sterke leiders, aan een duidelijke koers, aan afspraak is afspraak, aan politiek die de belangen van de inwoners van Nederland behartigt en niet het eigen belang.

Zo werkt het niet.

Bezint eer ge begint, zo luidt het gezegde. Als je een functie gaat vervullen een taak op je neemt, dan heb je daar je verantwoordelijkheid voor te dragen. Welke functie dan ook. Jij kiest, jij bent verantwoordelijk. Maar het gaat niet alleen om verantwoordelijkheid. Het gaat ook om het nakomen van beloftes. Als je iets belooft aan je kiezers, dan moet je dat ook waarmaken. Het gaat om vertrouwen, om het geloof van je achterban in jou en in je partij. Als je de verbinding met die achterban verliest, verlies je niet alleen je geloofwaardigheid, maar ook je legitimiteit om te regeren.

Stel je voor, dat de brugwachter ineens geen zin meer heeft om te werken, de machinist staakt (mooi voorbeeld gisteren), de energieleverancier zich bedenkt, de supermarktmanager eens uitslaapt en zich lekker omdraait in bed, de boer niet gaat melken, de ambulancebroeder ineens geniet van de zon en de ambulance parkeert, stel je voor… We hebben dan niet eens de dreiging van een oorlog nodig, de dreiging is veel dichterbij, als we onze verantwoordelijkheid niet meer voelen, niet meer nemen, als we onze belofte aan elkaar niet meer nakomen, is de chaos compleet.

Jij, ik, wij zijn onderdeel van het grote geheel: de samenleving. En die samenleving kan alleen samenleven met goede afspraken tussen mensen die hun verantwoordelijkheid nemen, die de afspraken nakomen, die hun woord houden.

De politiek zou hier het voorbeeld van moeten zijn. Maar in plaats daarvan zien we politieke spelletjes, belangen die voorrang krijgen boven het algemeen belang. In plaats van afspraak is afspraak, lijkt het wel: “afspraak zolang het me uitkomt.”

Goed voorbeeld doet goed volgen. En dat brengt ons bij de vraag: wie is het voorbeeld? Niet de mensen in de politiek die de verantwoordelijkheid in de steek laten, die de stekker eruit trekken wanneer het moeilijk wordt. Het voorbeeld moet komen van de mensen die, ondanks de storm, blijven staan. Die niet afhaken als het even tegenzit. Die hun beloftes nakomen, zelfs als het zwaar is, zelfs als het niet populair is.

De samenleving heeft iedereen nodig, ook de politici. Want de politiek bestaat niet los van ons. Het zijn de politici die door ons gekozen zijn om ons te vertegenwoordigen, om onze belangen te behartigen, om de afspraken die ze maken namens ons, de kiezers, daadwerkelijk uit te voeren.

Het is een harde les die we nu krijgen: verantwoordelijkheid kan niet gedelegeerd worden, kan niet zomaar opgegeven worden wanneer het lastig wordt. We kunnen niet wegkijken wanneer de politiek haar beloftes niet nakomt. Wij moeten blijven vasthouden aan de afspraken, blijven vechten voor een samenleving waarin afspraak ook afspraak is.

De val van het kabinet is slechts een symptoom van een veel groter probleem: het verlies van de onderlinge verantwoordelijkheid en het afschuiven van taken op en wijzen naar anderen. De vraag is niet wie ons leidt, de vraag is: wie wil werkelijk de beloftes nakomen en de verantwoordelijkheid dragen? We kunnen nu niet blijven wachten op verandering van bovenaf. Verandering begint bij onszelf, in hoe we met elkaar omgaan, hoe we onze verantwoordelijkheid nemen en hoe we straks weer gaan kiezen voor leiders, echte leiders die ergens voor durven staan.