Laatste LOK klassiek met Aart van der Wal

Beste luisteraars, vandaag uitzending nummer tweehonderdtweeënvijftig van LOK Klassiek en helaas tevens de laatste, tenminste wat betreft dit door mij samengestelde en gepresenteerde programma. Of en zo ja hoe toekomstige programma’s van LOK Klassiek gestalte zullen krijgen weet ik niet, maar ik zal er in ieder geval geen deel meer van uitmaken.

In deze laatste uitzending de Symphonie Fantastique van de Franse componist Hector Berlioz, voltooid in 1845 in Parijs.

Met Franz Liszt en Richard Strauss komt Berlioz de eer toe dat hij de programmamuziek naar ongekende hoogte heeft gebracht. Zijn Symphonie fantastique staat daarvoor - wat de Franse inbreng betreft - model en is en blijft een van de ware topprestaties op dit gebied.

Of we er nu wel of niet in de bewoordingen van de componist zelf een 'episode uit het leven van een kunstenaar' in willen zien, alleen al op het gebied van de orkestratiekunst is de Symphonie fantastique een waar hoogstandje. En dat, terwijl Berlioz geen enkel instrument werkelijk virtuoos bespeelde. Hij speelde redelijk goed gitaar en in zijn jeugdjaren fluit, maar dat was het dan. Toch was hij de man die ongekende timbres aan de instrumenten van het orkest wist te ontlokken en op werkelijk geniale wijze moderne klankkleuren tevoorschijn kon laten toveren.

We mogen diepe bewondering hebben voor Berlioz' verbeeldingskracht. Uit het niets ontstond een in klank omgezette provocatie met sterke autobiografische kenmerken, als muziek die zich primair vanuit een duidelijk afgebakend, literair programma ontwikkelde. Het dwangmatige aspect ervan was uiteraard zijn verliefdheid op de Ierse actrice Harriet Smithson. Berlioz raakte compleet van slag toen hij haar in het Parijse Odéon zag optreden in een stuk van Shakespeare. Hij kende geen Engels, begreep geen jota van hetgeen ze op het toneel te berde bracht, maar haar enorme aantrekkingskracht sloeg hem volledig in de ban. Hij begon een uitvoerige correspondentie en uiteindelijk in 1832 trouwden ze. Het huwelijk hield echter niet lang stand: in 1840 scheidde het paar.

Niet iedere dirigent vindt overigens dat hier klip en klaar sprake is van de zuiverste programmamuziek. Zo weigerde bijvoorbeeld Otto Klemperer hardnekkig de symfonie anders te zien dan 'gewoon' een symfonie, met een heldere symfonische structuur. Dirigent Yannick Nézet-Séguin laat met zijn Rotterdams Philharmonisch Orkest in deze opname horen dat het wat hen betreft wel degelijk sprake is van pure programmamuziek is. De vijf delen: Mijmeringen – hartstochten; Een bal; Scène op het land; Gang naar het Schavot en finale: Droom van een heksensabbat.

---------------------------

Luisteraars, hiermee is dit programma van LOK Klassiek ten einde. Het was voor mij tevens de laatste maal. Ik hoop dat u van mijn keuzen en toelichtingen hebt genoten en misschien wel in de toekomst tot ziens of tot horens. Het ga u goed!